Full özellikli tekerlekli sandalye, standart bir sandalyenin üstüne tilt (oturağın sırtla birlikte geriye yatması), yatar sırt, baş ve boyun desteği, yan gövde destekleri ve kalkan ayaklıklar gibi pozisyonlama özellikleri eklenmiş bir sandalyedir. Genellikle serebral palsi, ileri evre nörolojik hastalıklar, inme ya da yüksek seviye omurilik yaralanması nedeniyle oturma dengesini kendi başına koruyamayan kullanıcılar için kullanılır. Bu sandalyelerin amacı kullanıcıyı güvenle oturtmak ve gün içinde pozisyon değiştirmesini mümkün kılmaktır.
Standart bir tekerlekli sandalyede oturabilmek için belli bir gövde kontrolü gerekir. Kullanıcı yana düşmeden, öne kaymadan ve başını dik tutarak oturabilmelidir. Bu kontrol yoksa kullanıcı birkaç dakika içinde sandalyede kayar, yana yatar ya da başı öne düşer. Hem rahatsız edici hem de riskli bir durum.
Full özellikli sandalyeler bu boşluğu doldurur. Sitemizdeki yetişkin modellerine manuel tekerlekli sandalye kategorimizden, çocuk modellerine ise çocuk tekerlekli sandalye kategorimizden ulaşabilirsiniz.
Öne çıkanlar
Bu iki özellik sık karıştırılır, ama kullanıcıya etkileri farklıdır.
Tilt özelliğinde oturak ve sırt birlikte, bir bütün olarak geriye yatar. Kullanıcının kalça ve diz açısı değişmez; sadece vücudun yere göre açısı değişir. Ağırlık kalçadan sırta doğru kayar. Kullanıcı sandalyede kaymaz, çünkü oturma pozisyonu aynı kalır.
Yatar sırt özelliğinde ise sadece sırtlık geriye yatar, oturak yerinde kalır. Kalça açısı açılır, kullanıcı daha uzanmış bir pozisyona geçer. Dinlenme, alt değiştirme ya da kan basıncı düşen kullanıcılarda işe yarar. Ama sırt geri yatıp tekrar kaldırıldığında kullanıcının vücudu sırtlığa göre kayabilir; bu sürtünme cilde zarar verebilir ve kullanıcı öne kaymış olarak kalabilir.
| Özellik | Ne değişir? | Avantajı | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Tilt | Bütün oturma ünitesinin açısı | Kullanıcı kaymaz, basınç kalçadan sırta aktarılır | Mekanizma sandalyeyi ağırlaştırır |
| Yatar sırt | Sadece sırt açısı | Dinlenme ve bakım için uzanmış pozisyon | Sırt kalkarken kayma ve sürtünme olabilir |
| Tilt + yatar sırt | Her ikisi | En esnek pozisyonlama | Ayarı uzman desteği ister |
Bu konuda en çok başvurulan kaynaklardan biri, Kuzey Amerika rehabilitasyon mühendisliği derneği RESNA'nın tilt ve yatar sırt üzerine yayımladığı değerlendirme. Sunrise Medical'ın tilt açısı yazısında özetlendiği haliyle RESNA şunu söylüyor: 15 derece ve altındaki tilt basınç açısından belirgin bir avantaj sağlamaz. 30 derecenin üzerindeki tilt basıncı azaltan tilt olarak kabul edilir. 25 derece civarında sürtünme kuvvetleri azalır.
Aynı kaynağa göre tilt 45 dereceyi aştığında ağırlık giderek sırt yüzeyine, omurgaya, omuzlara ve başa biner. En büyük basınç azalması ise 25-45 derece tilt ile 110-150 derece sırt yatırmanın birlikte kullanıldığı durumlarda görülmüş. Sitemizdeki Poylin P130 modellerinde üretici tilt açısını 32 dereceye kadar veriyor; yani basıncı azaltan tilt aralığına giriyor.
Ne sıklıkla? Aynı yazıda aktarılan bir çalışmaya göre her 30 dakikada 3 dakikalık tam basınç boşaltma önerilir. Pratikte bu, gün boyu oturan bir kullanıcıyı belirli aralıklarla tilt pozisyonuna almak demek. Doğru süre ve açı kullanıcının durumuna göre değişir; bunu fizyoterapistinizle belirleyin.
Full özellikli bir sandalyeyi sadece tilt ve yatar sırttan ibaret görmek eksik olur. Destekler en az bunlar kadar önemli:
| Model | Pozisyonlama | Oturma genişliği | Ağırlık | Kapasite |
|---|---|---|---|---|
| Poylin P130 Yetişkin | Tilt (32 dereceye kadar), destekler | 46-52 cm | 42 kg | 150 kg |
| Poylin P958Y | Tilt ve yatar sırt, kalkan ayaklık | 44-52 cm | 20 kg | 125 kg |
| Golfi G458 | Yatar sırt, kalkan ayaklık, destekler | 45 cm | 22,64 kg | 100 kg |
| Comfort Plus KY9006LG-20 | Yatar sırt (90-125 derece), baş desteği | 46 cm | 17 kg | 100 kg |
| Poylin P130 Çocuk | Tilt (32 dereceye kadar), destekler | 41-46 cm | 40 kg | 150 kg |
| Poylin P958C | Tilt, destekler | 38-46 cm | 19,5 kg | 125 kg |
| Golfi G458C | Yatar sırt, kalkan ayaklık, destekler | 38 cm | 11,9 kg | 100 kg |
Tabloya dikkatle bakınca bir şey hemen göze çarpıyor: çelik şaseli ve sabit tilt mekanizmalı P130 modelleri 40-42 kg. Bu, sandalyeyi arabaya yüklemenin iki kişilik bir iş olduğu anlamına gelir. Alüminyum gövdeli P958Y ise tilt ve yatar sırtı birlikte sunup 20 kg'da kalıyor.
Bence seçimde şu soruyu sorun: sandalye ne sıklıkla taşınacak? Kullanıcı çoğunlukla evde, bakım merkezinde ya da okulda kalıyorsa P130'un sağlamlığı ve geniş destekleri avantaj. Sandalye haftada birkaç kez arabaya konacaksa hafif bir alüminyum model hayatı ciddi şekilde kolaylaştırır.
Örneğin ALS tanısı almış, gövde ve boyun kontrolü giderek azalan 58 yaşında bir kullanıcı düşünün. Gün boyu sandalyede, akşamları yatakta. Kendi başına pozisyon değiştiremiyor ve başını uzun süre dik tutamıyor. Bu kullanıcı için tilt, yatar sırt ve ayarlanabilir baş desteği birlikte gerekli; P958Y ya da P130 gibi bir model ve iyi bir havalı minder düşünülebilir.
Bir başka örnekte serebral palsili, 9 yaşında, okula giden bir çocuk var. Gövde kontrolü zayıf ama başını tutabiliyor. Sandalye her gün okul servisine konuyor.
Burada 11,9 kg'lık G458C ya da 19,5 kg'lık P958C, 40 kg'lık bir modelden çok daha pratik. Çocuk büyüdükçe beden ayarı olan modeller avantaj sağlar.
Tilt özelliği olan bir sandalyenin gün boyu hiç kullanılmaması, kolayca gözden kaçan bir sorun. Kullanıcı sabah sandalyeye oturtulur ve akşama kadar aynı açıda kalır. Oysa tiltin asıl faydası gün içinde düzenli kullanıldığında ortaya çıkar.
Pratik bir yöntem, tilti günlük rutine bağlamak. Örneğin her televizyon reklam arasında, her yemekten sonra ya da her saat başında kullanıcıyı birkaç dakikalığına geriye yatırmak. Bakıcı için bir alarm kurmak da işe yarar. Tilt pozisyonundayken ayakların ayaklıkta, başın baş desteğinde olduğundan emin olun.
Bir uyarı: tilt mekanizması kullanılırken sandalyenin frenleri kilitli olmalı. Ağırlık merkezi geriye kaydığı için sandalye eğimli bir zeminde hareket edebilir. Anti-tipper tekerlekleri olan modellerde bu tekerleklerin yerinde olduğunu kontrol edin.
Kullanıcı sandalyeyi kendi başına sürebilecek el kontrolüne sahipse ama oturma dengesi zayıfsa, akülü ve özellikli bir sandalye de bir seçenek. Bu modellerde tilt ve sırt yatırma genellikle motorla, kullanıcının kendi kumandasından yapılır. Böylece kullanıcı pozisyonunu bakıcıya ihtiyaç duymadan değiştirebilir. Modelleri özellikli akülü sandalye kategorimizde bulabilirsiniz.
Full özellikli bir sandalye, kullanıcıya göre ayarlandığında işe yarar. Destek pedlerinin yüksekliği, baş desteğinin konumu, ayaklıkların açısı tek tek ayarlanmalı. Mümkünse ilk ayarı kullanıcıyı tanıyan bir fizyoterapistle yapın.
Kullanıcının oturma ölçülerini (kalça genişliği, uyluk uzunluğu, sırt yüksekliği) ve kilosunu bize iletirseniz uygun modelleri birlikte daraltabiliriz. Uzun süre oturan kullanıcılarda minder seçimini de unutmayın; tipleri minder seçim rehberimizde karşılaştırdık.
Tilt, yatar sırt, baş ve boyun desteği, yan gövde destekleri ve kalkan ayaklık gibi pozisyonlama özellikleri olan tekerlekli sandalyedir. Oturma dengesini kendi başına koruyamayan kullanıcılar için kullanılır.
Tilt, oturak ile sırtı birlikte geriye yatırır ve kullanıcının oturma açısını korur. Yatar sırt ise sadece sırtlığı geriye yatırır; kalça açısı açılır ve kullanıcı daha uzanmış pozisyona geçer.
RESNA'nın değerlendirmesine göre 15 derece ve altı basınç açısından belirgin fayda sağlamaz, 30 derecenin üzeri basıncı azaltan tilt olarak kabul edilir. Doğru açıyı fizyoterapistinizle belirleyin.
Büyük ölçüde evet. Spastik sandalye ya da CP sandalyesi denen modeller, gövde kontrolü zayıf kullanıcılar için destekli ve pozisyonlama özellikli sandalyelerdir.
Modele göre değişir. Sitemizde çelik şaseli tilt modelleri 40-42 kg, alüminyum gövdeli modeller ise 11,9-20 kg arasında.
Kısacası full özellikli tekerlekli sandalye, oturma dengesini koruyamayan kullanıcı için güvenli oturmayı ve gün içinde pozisyon değiştirmeyi mümkün kılar; tilt, yatar sırt ve destekler kullanıcının durumuna göre seçilir. Kullanıcının ölçülerini ve günlük rutinini bize yazın, doğru modeli birlikte belirleyelim.
